Në hulumtimin e “Trajtimi i rasteve të të drejtave të punëtorëve nga Inspektorati i Punës dhe i Gjyqësorit”, realizuar nga hulumtues të Rrjetit Ballkanik për Gazetari Hulumtuese (BIRN), shpërfaqet niveli i ulët të sigurisë së punëtorëve në vendin e punës.
Në raport, hulumtimi i BIRN nga gjetur probleme dhe sfida në paaftësinë për të ulur numrin e aksidenteve në punë.
Si pasojë e aksidenteve në punë, nga viti 2011 e deri në gjysmën e vitit 2022 nga aksidentet në punë kanë vdekur 145 punëtorë. Të dhënat tregojnë që veprimet e institucioneve nuk kanë arritur të ndikojnë në uljen e vdekjeve pasi numri i vdekjeve është rritur vit pas viti.
Siguria në vendin e punës në Kosovë është e rregulluar me Ligjin për Shëndetin dhe Sigurinë në Punë. Ky ligj përmban rregullat dhe obligimet për parandalimin e rreziqeve profesionale, eliminimin e faktorëve të rrezikut dhe aksidenteve, informimin, konsultimit, pjesëmarrjes së balancuar në përmirësimin e nivelit të sigurisë dhe shëndetit në punë, trajtimit të punësuarve dhe përfaqësuesve të tyre.
Ligji ka përcaktuar në mënyrë të qartë obligimet e punëdhënësve e po ashtu edhe të punësuarve, mirëpo siguria dhe gjendja me aksidentet në vendin e punës në Kosovë vazhdon të jetë në nivel jo të knaqshëm.
Hulumtimi i BIRN tregon se në bazë të të dhënave nga Inspektorati i Punës nga viti 2016 deri në vitin 2021 janë raportuar 787 aksidente në vendin e punës, prej të cilave, 78 kanë rezultuar me pasoja fatale për punëtorët.
Sipas raportit numri i vdekjeve në vendin e punës është rritur vit pas viti nga 2016-ta deri në 2019-tën. Në vitin 2016, nëntë persona gjetën vdekjen në vendin e punës, në 2017-tën, 14 persona, në vitin 2018, 23 persona kishin vdekur në vendin e punës ndërkaq në 2019 numri i vdekjeve u zvogëlua për nëntë, pra 12 persona kishin vdekur në vendin e punës.
Ndërkaq në vitin 2020, 11 persona kanë vdekur në vendin e punës kurse në 2021-tën, nëntë persona.
Gjithashtu, edhe në gjashtë mujorin e vitit 2022 u raportuar një numër i madh i aksidenteve me fatalitet në vendin e punës. Në raportin e BIRN thuhet se që nga janari e deri në muajin korrik të 200-tës në vendin e punës kanë pësuar pasoja fatale 11 punëtorë.
Mirëpo, numri i aksidenteve në vendin e punës i cili është raportuar ndër vite, është larg numrit real të aksidenteve që ndodhin. Çdo ditë në qendrat spitalore dhe qendrat mjekësore të Kosovës paraqiten rasteve të lëndimeve, mirëpo mungesa e një mekanizmi të regjistrimit dhe raportimit të llojit të aksidentit ka bërë që jo çdo rast i lëndimit në punë të deklarohet.
Baza ligjore e cila rregullon të drejtat e punëtorëve vazhdon të mbetet sfiduese. Ligji i punës, i miratuar në dhjetor të vitit 2010, nuk ka arritur të plotësohet e të ndryshohet përkundër faktit që prej kohësh janë identifikuar zbrazëtira gjatë fazës së implementimit.
Implementimi i ligjit ka sfida të mëdha në terren. Inspektorati i punës ka kapacitetet të limituara të inspektimit, ndërsa çështjet gjyqësore të incidenteve dhe lëndimeve në punë të cilat trajtohen nga gjykatat, kërkojnë vite për t’u zgjidhur.
