Në orët e para të mëngjesit të 28 gushtit, qielli do të ofrojë një nga fenomenet më interesante astronomike të vitit. Hëna e Plotë do të përfshihet nga një eklips i pjesshëm hënor jashtëzakonisht i thellë, i cili do të jetë i dukshëm edhe nga pjesë të mëdha të Europës.
Sipas të dhënave të NASA-s dhe platformës ndërkombëtare të astronomisë Timeanddate, eklipsi i 28 gushtit 2026 do të jetë një eklips i pjesshëm, por me një veçori të rrallë: rreth 96.2 për qind e sipërfaqes së Hënës do të kalojë nëpër umbrën, pjesën më të errët të hijes së Tokës. Për këtë arsye, edhe pse teknikisht nuk bëhet fjalë për një eklips total, pamja do t’i afrohet shumë asaj të një eklipsi të plotë.
Fenomeni ndodh kur Toka pozicionohet midis Diellit dhe Hënës, duke bërë që hija e planetit tonë të bjerë mbi sipërfaqen hënore. Hija e Tokës përbëhet nga dy pjesë kryesore: penumbra, pjesa më e zbehtë e hijes, dhe umbra, pjesa qendrore dhe më e errët.
Eklipsi do të nisë fillimisht me fazën penumbrale dhe më pas Hëna do të hyjë në hijen e thellë të Tokës. Sipas të dhënave për Europën, faza e pjesshme nis rreth orës 04:33, ndërsa maksimumi i eklipsit pritet rreth orës 06:12, sipas orës lokale të Europës Qendrore. Momenti dhe lartësia e Hënës mbi horizont ndryshojnë sipas vendndodhjes, ndaj në disa zona europiane fenomeni do të jetë më i lehtë për t’u vëzhguar se në të tjerat.
Në maksimumin e tij, Hëna do të jetë shumë pranë horizontit në disa pjesë të Europës. Për këtë arsye, astronomët këshillojnë që vëzhguesit të zgjedhin një vend me pamje të lirë drejt horizontit perëndimor dhe jugperëndimor, pa ndërtesa, male apo pengesa të tjera.
Një tjetër veçori e këtij fenomeni është ndryshimi i ngjyrës së Hënës. Gjatë kalimit nëpër umbrën e Tokës, Hëna mund të marrë nuanca të kuqe, portokalli ose kafe, pasi atmosfera e Tokës filtron një pjesë të dritës së Diellit. Rrezet me gjatësi vale më të shkurtër, si bluja, shpërndahen më lehtë në atmosferë, ndërsa drita e kuqe dhe portokalli arrin të depërtojë dhe të ndriçojë sipërfaqen hënore.
Ndryshe nga një eklips diellor, eklipsi hënor mund të vëzhgohet në mënyrë të sigurt me sy të lirë dhe nuk kërkon syze apo filtra të posaçëm. Dylbitë ose një teleskop i vogël mund ta bëjnë fenomenin edhe më mbresëlënës, duke mundësuar shikimin e detajeve të sipërfaqes së Hënës dhe lëvizjen graduale të hijes mbi të.
NASA e ka renditur eklipsin e 28 gushtit 2026 ndër eklipset hënore të vitit dhe e klasifikon atë si eklips të pjesshëm, të dukshëm nga pjesë të Europës, Afrikës, Amerikës së Veriut dhe Jugut dhe zonave të tjera të globit.
Edhe Timeanddate, një prej platformave ndërkombëtare më të përdorura për fenomenet astronomike, e cilëson atë si një “very deep partial lunar eclipse”, pra një eklips të pjesshëm jashtëzakonisht të thellë. Sipas të dhënave të saj, në kulmin e fenomenit më shumë se 96 për qind e Hënës do të jetë brenda hijes së errët të Tokës.
Për adhuruesit e astronomisë dhe fotografisë, 28 gushti pritet të jetë një mundësi interesante për të fotografuar Hënën në një nga fazat më të veçanta të vitit. Nëse qielli do të jetë i kthjellët, fenomeni mund të vëzhgohet pa pajisje profesionale, mjafton të gjendet një pikë me horizont të hapur dhe ndotje të ulët të dritës.
Edhe pse nuk është një eklips total, mbulimi prej rreth 96 për qind e bën fenomenin e 28 gushtit një prej eklipseve hënore më spektakolare të vitit 2026.
